‘Joe Speedboot’: twintig jaar wachten op een mythe

Meer dan twintig jaar nadat Tommy Wieringa zijn vierde roman publiceerde, is Joe Speedboot eindelijk op het grote doek te zien. De weg ernaartoe was allesbehalve vlot. Een eerste verfilmingspoging liep in 2008 stuk op het verzet van Wieringa zelf, die het voorgestelde scenario onvoldoende vond. Uiteindelijk vond hij in BALDR Film een productiehuis dat zijn vertrouwen won. Zelfs daarna bleef het tobben: hoofdrolspeler Daan Buringa brak zijn arm tijdens de opnames — een incident dat de productie tijdelijk stillegde. Maar de film loopt vanaf woensdag 8 april 2026 dan toch eindelijk bij ons in de zalen.

De film is geregisseerd door Sam de Jong, bekend van het visueel gedurfde Met mes (2022) en het experimentele De drie musketiers (2021). De beelden komen van de Gentse director of photography Ruben Impens, wiens palmares ook titels als Titane (2021) van Julia Ducournau, De Acht Bergen (2022) van Felix van Groeningen en Animale (2024) van Emma Benestan omvat. Het scenario is van de hand van Jan Eilander en Daniël Samkalden.

Het verhaal speelt zich af in Lomark, een fictief dorp ergens in het oosten van Nederland. Fransje Hermans (Buringa) belandt na een ongeval met een maaimachine in een coma en ontwaakt verlamd, niet in staat te spreken. Zijn enige werkende lichaamsdeel is zijn rechterarm. In dat ziekenhuis waart ene Joe Speedboot rond. Die mysterieuze nieuwkomer, gespeeld door Tobias Kersloot, ontpopt zich tot een jongensdroomfiguur — gek van motoren, mechanica en snelheid — die Fransje uit zijn stilstand trekt. Een derde pool in hun vriendschap vormt PJ, gespeeld door QiQi van Boheemen.

De Jong verankert het verhaal steviger in een specifieke tijdsperiode dan het boek doet. De kleding ademt de eighties, er wordt betaald met guldens en de soundtrack bevat onder meer Voyage, voyage van Desireless. Het universum dat hij oproept is er een van tieners die werkende vliegtuigen bouwen en door Europa trekken voor armworstelwedstrijden. Op de sterkste momenten omhelst de film openlijk het mythische karakter van zijn titelfiguur — zoals wanneer de arm van Fransje tot groteske, Popeye-achtige proporties opzwelt.

Stilistisch houdt De Jong zich echter aanzienlijk meer in dan in zijn eerdere werk. Dat de visuele stijl dienstbaar is aan het bronmateriaal, valt te begrijpen gezien Wieringa’s jarenlange weerstand tegen een te vrije bewerking. Toch leven de meest memorabele scènes precies daar waar De Jong zijn eigenzinnigheid wél de ruimte geeft. Scenaristen Eilander en Samkalden kozen ervoor om Fransje het verhaal te laten narreren in passages die nauw aansluiten bij Wieringa’s originele tekst — een keuze die de film dicht bij zijn bron houdt.

De drie centrale vertolkingen dragen de film desalniettemin ver. Buringa belichaamt Fransje met een natuurlijkheid die overtuigt, Kersloot speelt de ongrijpbare titelfiguur zonder groteske heroïek, en Van Boheemen geeft PJ de raadselachtige kwaliteit die het personage ook in het boek heeft.

Joe Speedboot is een verfilming die haar bronmateriaal respecteert en die op haar sterkste momenten weet te vatten wat het verhaal ten diepste is: een mythe over vriendschap, durf en het weigeren je te laten beperken.